طرح توجیهی فنی- اقتصادی

مطالعات امکان‌سنجی فنی- اقتصادی (Feasibility Study)، بررسی و تحلیل شانس موفقیت یک پروژه یا کسب‌وکار و تعیین میزان امکان‌پذیری، اجرایی بودن و ثمربخشی آن می‌باشد. بعبارتی مطالعات امکان‌سنجی، فرآیندی کنترل شده برای مشخص نمودن همزمان مشکلات و مزایای اجرای یک پروژه یا ورود به یک موقعیت سرمایه‌گذاری است که همراه با توصیف کامل شرایط، برآورد عواید و هزینه‌های انجام پروژه (آنالیز هزینه -فایده) صورت می‌گیرد. این مطالعات در حکم گام نخست در فرآیند تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران یا مدیران به حساب می‌آید و فراهم‌کننده اطلاعات لازم به منظور تصمیم‌گیری برای حرکت به سمت مراحل طراحی مهندسی و اجرای هر پروژه یا انجام سرمایه‌گذاری است. مطالعات امکان‌سنجی را می‌توان نقطه عطف فرآیند تصمیم‌گیری در اجرای پروژه یا انجام سرمایه‌گذاری دانست. پاسخ «بله» یا «نه» در برابر ‌این پرسش که «آیا باید پروژه را اجرا کرد یا در پروژه سرمایه‌گذاری نمود؟»، تعیین کننده روال آتی برخورد سرمایه‌گذار یا مدیر با صورت مساله است.

همچنین مطالعات امکان‌سنجی و تهیه طرح توجیهی فنی- اقتصادی، معمولاً جهت تأمین مالی طرح‌های سرمایه‌گذاری یا اخذ تسهیلات بانکی، به سرمایه‌گذاران یا بانک ارائه می‌شود تا براساس برنامه زمان‌بندی و منابع مورد نیاز و نیز با بررسی درآمدها، شرایط بازگشت سرمایه و پارامترهای اقتصادی، سرمایه‌گذار یا بانک را متقاعد سازد که در پروژه سودآوری مشارکت می‌‌کند.

بررسي توجيه‌پذيري هر طرح سرمايه‌گذاري در سه بخش مطالعات بازار، مطالعات فني و مطالعات مالي صورت مي‌پذيرد. معمولاً در این‌گونه مطالعات به موضوعاتي چون وضعیت بازار، مشخصات محصول، ظرفيت توليد، ماشین‌آلات لازم، ميزان سرمايه‌گذاري و هزینه‌های سالانه، برآورد پارامترهای اقتصادی و سودآوری طرح پرداخته مي‌شود.

مطالعات امکان‌سنجی و تهیه طرح توجیهی فنی- اقتصادی معمولاً توسط مشاوران خارج از مجموعه سرمایه‌گذاران و شرکای پروژه یا کسب‌وکار صورت می‌گیرد، زیرا در مواجهه با فرصت‌های سرمایه‌گذاری، بسیاری از سرمایه‌داران یا علاقه‌مندان به سرمایه‌گذاری ممکن است به شکلی خوشبینانه، فقط روی مزیت‌ها یا نقاط مثبت پروژه متمرکز شوند. انجام مطالعات امکان‌سنجی، به ویژه با بهره‌گیری از مشاور خارج از سازمان یا سیستم سرمایه‌گذار ‌این امکان را فراهم می‌آورد که تمام جوانب مثبت و منفی پروژه یا موقعیت سرمایه‌گذاری سنجیده شود. به عبارت دیگر، تمامی‌ عوامل موثر بر پروژه به دقت مورد بررسی و کالبد شکافی قرار گرفته، نقاط قوت و ضعف مترتب بر آن بازنگری شده و در نهایت توجیه‌پذیری سرمایه‌گذاری، برآورد می‌گردد.

دو اصطلاح طرح توجیهی و مطالعات امکان سنجی از اصطلاحات رایج در فضای کارآفرینی و ایجاد کسب و کار جدید هستند و تهیه طرح توجیهی و انجام مطالعات امکان سنجی، در اغلب مدارس کسب و کار، به عنوان بخش مهمی از فرایند کارآفرینی، مورد توجه قرار می‌گیرند.

این دو اصطلاح معمولاً به عنوان معادلِ Feasibility Study به‌کار می‌روند. حتی گاهی برخی از فارسی‌زبان‌ها این عبارت را به شکل مخفف‌شده به کار می‌بریم و مثلاً می‌گوییم: «برای اجرای این پروژه یا راه‌اندازی آن کسب و کار، هنوز FS انجام نشده است.»

معنی Feasibility Study چیست؟

نقطه‌ی شروع مناسب برای آشنایی با این مفهوم، این است که به سراغ کتابهای ریشه شناسی برویم و ریشه‌ی واژه‌ی Feasible را بررسی کنیم.

کتاب‌های ریشه شناسی، برای این کلمه توضیح کمابیش مشابهی دارند

با توجه به این توضیحات، ظاهراً این واژه‌ی انگلیسی (با ریشه‌ی فرانسوی) به قابل اجرا بودن و عملی بودن اشاره دارد. به همین علت است که مطالعات مربوط به Feasibility (یا همان Feasibility Study) در زبان فارسی با اصطلاح امکان سنجی و بررسی توجیه پذیری یک طرح توصیف می‌شوند.

اصطلاح‌های طرح توجیهی و امکان سنجی در گفتگوهای روزمره

سرنوشتِ امکان سنجی و طرح توجیهی شبیه بسیاری از اصطلاحات تخصصی حوزه‌ی کارآفرینی (مثلاً طرح تجاری یا بیزینس پلن) بوده است. به این معنا که یک کاربرد کاملاً عمومی و غیردقیق از آن‌ها در مکالمات روزمره رایج شده و دولت‌ها، نهادهای قانون‌گذاری و موسسات مالی و سرمایه گذاری هم، به تثبیت آن معنای غیردقیق کمک کرده‌اند.

در حال حاضر، طرح توجیهی در زبان روزمره‌ی ما، درباره‌ی سندی به‌کار می‌رود که می‌تواند به تخصیص و جذب بودجه در سازمان‌ها و یا قانع کردن بانک‌ها به وام دادن کمک کند.

این نوع طرح‌های توجیهی، ساختار مشخصی ندارند و معمولاً ترکیبی از برنامه ریزی استراتژیک و مدل کسب و کار و برخی دیگر از المان‌های طرح تجاری هستند. معمولاً اطلاعات جریان نقدینگی مورد نیاز و محاسبات فروش و نرخ بازگشت سرمایه هم، کمک می‌کنند که ظاهر این طرح توجیهی، موجه‌تر باشد.

تفاوت طرح توجیهی با طرح کسب و کار چیست؟

با توجه به توضیحاتی که تا این‌جا ارائه شد، ممکن است این سوال در ذهن شما شکل بگیرد که طرح توجیهی (و امکان سنجی) با طرح کسب و کار (بیزینس پلن) چه تفاوتی دارد؟

چون طرح کسب و کار هم، پیش از راه اندازی کسب و کار تنظیم می‌شود و ظاهراً هدف آن هم، کمک به پیاده سازی و اجرایی شدن یک ایده‌ی کارآفرینانه است.

در این‌جا به دو مورد از کلیدی‌ترین تفاوت های طرح توجیهی و طرح کسب و کار اشاره می‌کنیم.

طرح توجیهی و امکان سنجی، ابتدایی‌تر و ساده‌تر است

تنظیم طرح کسب و کار، کاری پیچیده و زمان‌بر است و در آن باید به جزئیات فراوانی پرداخته شده و سناریوهای مختلف، بررسی و تحلیل شود. طرح توجیهی، مطالعه و بررسی ساده‌تر و مختصرتری است که صرفاً می‌خواهد اجرایی بودن یا نبودن یک کسب و کار را مشخص کند.

در واقع شما در طرح توجیهی، بیشتر بر روی این سوال متمرکز هستید که: آیا اصلاً اقدام به انجام این کار، برای من مناسب است؟

اگر پاسخ بررسی‌های شما منفی باشد، در همین جا متوقف می‌شوید و به سراغ ایده یا ایده‌های دیگر می‌روید.

اما اگر پاسخ مطالعات و امکان سنجی های شما مثبت باشد، وقت و انرژی و منابع خود را به تدوین یک طرح تجاری کامل و حرفه‌ای تخصیص می‌دهید.

طرح تجاری قرار نیست صرفاً به شما پاسخ مثبت و منفی داده یا یا برآوردی از سودتان ارائه کند؛ بلکه یک نقشه راه کامل است که همه‌ی زوایای مختلف را می‌سنجد و جزئیات استراتژیک و عملیاتی را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.

طرح توجیهی و امکان سنجی، فقط مختص کسب و کارها نیست

‌طرح تجاری یا Business Plan همان‌طور که از نامش مشخص است، برای یک Business تعریف و تدوین می‌شود.

اما مطالعات امکان سنجی (Feasibility Study) و تنظیم طرح توجیهی، می‌تواند برای هر نوع فعالیتی تنظیم شود.

به عنوان مثال، وقتی مدیر فنی یک شرکت به مدیریت پیشنهاد می‌دهد که یک خودرو برای این واحد خریداری کنند، ممکن است مدیر ارشد از او یک طرح توجیهی بخواهد و بگوید به من نشان بده که این تصمیم، Feasible است.

در این‌جا ما از یک کسب و کار حرف نمی‌زنیم، بلکه کافی است هزینه‌های موجود برای رفت و آمد تیم فنی به پروژه‌ها را بررسی کرده و نشان دهیم که خرید خودرو، می‌توانید این هزینه‌ها را کاهش دهد .پس چنین تصمیمی از نظر اقتصادی، Feasible است

افزودن یک آپشن جدید به محصول موجود و بستن یک خط تولید موجود (یا خارج کردن یک محصول از بازار) نمونه‌های دیگری از فعالیت‌هایی هستند که می‌شود برای آن‌ها FS تنظیم کرد، اما Business Plan برای آن‌ها معنای چندانی ندارد.

استفاده از نمونه مطالعه امکان سنجی برای سرعت بخشیدن به کار

استفاده از نمونه یک مطالعه امکان سنجی، هر گونه خطرات و مسائل احتمالی را که می تواند با رویکرد جدید یا مخاطبان هدف شما مرتبط باشد را نشان می دهد.

استفاده از یک نمونه مطالعه امکان سنجی نمونه طرح توجیهی به تسریع فرایند انجام مطالعه امکان سنجی جدید کمک می کند و یک روش معمول در دنیای تجاری امروز محسوب می شود و دلیل آن، این است که این نوع سند دارای طیف گسترده ای از موارد و آیتم هایی است که باید مورد بررسی قرار گیرند.

یکی از مواردی که از مطالعات امکان سنجی قبلی قابل استفاده است، مخاطبان هدف، ترجیحات و علایق و قیمت های مد نظر آنهاست. این یک نقطه شروع خوب برای مدیر پروژه است که بتواند به راحتی طرح توجیهی خود را آغاز نماید.

به همین دلیل انجام طرح امکان سنجی همراه با یک نمونه طرح توجیهی که در گذشته انجام شده است، موجب افزایش سرعت و پیشرفت کار مطالعه، بدون آسیب رساندن به یکپارچگی گزارش می شود. سرعت بخش مهمی از دنیای کسب و کار امروز در بازار جهانی است و می توان با افزایش سرعت از تمامی رقبا پیشی گرفت.

دیگر اطلاعات مفیدی که می توان از یک نمونه طرح توجیهی به دست آورد، بازارهای جایگزینی است که می توانند سودآور باشند. هیچ دلیلی وجود ندارد که کارهایی را انجام دهید که قبلا انجام شده اند و با استفاده از نمونه ای از یک کار موفق که در گذشته انجام شده، می توانید زمان انجام مطالعه تان و تهیه طرح توجیهی را به حداقل برسانید.

استفاده از نمونه گزارش امکان سنجی، کارآمدترین راه برای تهیه طرح توجیهی است. بنابراین تهیه پیش نویس برای تمامی وظایف مربوط به پروژه، الزامی نیست. بنابراین طرح سریعتر آماده می شود و سریع تر می توان آن را ارائه داد و کسب و کار را راه اندازی کرد و درآمد کسب نمود.

انجام طرح امکان سنجی همراه با یک نمونه طرح توجیهی که در گذشته انجام شده است، موجب افزایش سرعت و پیشرفت کار مطالعه، بدون آسیب رساندن به یکپارچگی گزارش می شود. سرعت بخش مهمی از دنیای کسب و کار امروز در بازار جهانی است و می توان با افزایش سرعت از تمامی رقبا پیشی گرفت.

نمونه مطالعه طرح توجیهی

با داشتن یک نمونه مطالعه امکان سنجی، یک مدیر می تواند ببیند که ایده مخاطبان هدف پس از گذشت زمان، چه تغییری کرده است و اکنون چه چیزی برای آنها مفید است. این تنها هدف این نوع فرمت است. تعیین می کند که چه کسی حاضر به پرداخت برای محصول است تا شرکت بتواند جریان درآمدش را با توجه به نیازهای مشتریان، در بازار گسترش دهد.
در بسیاری از موارد، نمی توان یک مطالعه امکان سنجی نمونه پیدا کرد که دقیقا همان چیزی که شما به آن نیاز دارید، باشد اما در اغلب موارد، نمونه ها می توانند در بسیاری از مقوله های ضروری در انجام مطالعات امکان سنجی به شما کمک کنند و نزدیک به آن چیزی باشند که می خواهید.
چگونگه یک نمونه طرح توجیهی می تواند برای یک مدیر مناسب باشد؟ این بستگی به ایده های مدیر و مسیری دارد که می خواهد آن را دنبال نماید تا به منافع مدنظرش دست یابد. مثلا می تواند راه حل های جایگزین برای یک مشکل تجاری باشد که شرکت شما با آن مواجه شده است و پیش از این توسط شرکت شما مورد بررسی قرار نگرفته است یا نوعی محصول باشد که قبلا پیشنهاد داده نشده است.

در میان اکثر فرمت های طرح توجیهی، معمولا چندین نوع نمونه مطالعه امکان سنجی وجود دارد. با استفاده از این فرمت ها به عنوان یک منبع، مدیر پروژه می تواند یک رویکرد جدید در پیش بگیرد و مواردی که قبلا نادیده گرفته شده است را در گزارش خود ذکر نماید.
استفاده از نمونه یک مطالعه امکان سنجی، هر گونه خطرات و مسائل احتمالی را که می تواند با رویکرد جدید یا مخاطبان هدف شما مرتبط باشد را نشان می دهد. به این ترتیب، گزارش شما یک سند کامل از خوب و بد خواهد بود که ممکن است پس از راه اندازی پروژه در آینده رخ دهد.
نمونه طرح توجیهی یک نقطه شروع خوب برای هر مدیر است که در هنگام شروع مطالعه خود می تواند از آن استفاده نماید. با آگاهی داشتن از گذشته، دیگر همان مسیر قبلی را طی نخواهیم کرد. بنابراین می توان ایده ها و راه حل های جدید را کشف و بررسی نمود.

یادگیری از یک نمونه مطالعه امکان سنجی

چیزهای زیادی وجود دارند که می توانید از نمونه طرح توجیهی یاد بگیرید. مثلا از داده های مربوط به انتخاب کشورها و مناطق مختلف در پروژه قبلی تان، می توانید برای پروژه فعلی خود استفاده کنید. همچنین روش بازاریابی مخاطبان هدف آن می تواند دوباره مورد استفاده قرار گیرد.
هنگامی که به دنبال نمونه مناسب از طرح توجیهی برای گرفتن اطلاعات لازم هستید، متوجه می شوید که شباهت های بسیاری میان کسب و کار شما و سایر کسب و کارها وجود دارد. شما باید منطقه ای از کشور یا جهان که مایل به عرضه محصولات جدید خود در آن هستید را نیز مورد توجه قرار دهید. در بسیاری از موارد، قبل از اینکه شما شروع به مطالعه کنید، اطلاعاتی را که لازم دارید، به صورت تصادفی به دست خواهید آورد.

در مطالعه امکان سنجی یک پروژه موفق، اطلاعاتی وجود دارد که قطعا به موفقیت پروژه کمک کرده است. این می تواند رنگ، اندازه و یا نوع بسته بندی محصول باشد. هر منطقه ای از جهان دارای ویژگی های مخصوص به خود است و برخی از ویژگی ها برای مردم آن جذاب است. چیزی که شما باید بدان دقت کنید، این است که آنچه در برخی مناطق قابل قبول است، در سایر مناطق قابل قبول نیست.

هنگامی که به یک مطالعه امکان سنجی در منطقه خاور دور نگاه می کنید، متوجه خواهید شد که هم مردان و هم زنان محصولاتی با رنگ های گرم و حتی صورتی خریداری می کنند، اما در آمریكا برای مردان، رنگ های مردانه و برای زنان، رنگ های زنانه مخصوص و جدا وجود دارد. بنابراین ظاهر محصول بستگی به فرهنگ جامعه دارد.

قیمتی که برای یک محصول می تواند پرداخت شود نیز در هر منطقه متفاوت است. مکان های زیادی وجود دارد که یک محصول در آنجا بسیار مفید است، اما قیمت آن برای مردم آنجا بسیار گران است. بنابراین سطح درآمد مخاطبان هدف نیز باید از مطالعات امکان سنجی قبلی استخراج شود تا تعداد مشتریان کاهش نیابند.

استفاده از نمونه طرح توجیهی، یک راه عالی برای شروع سرمایه گذاری در کسب و کار فعلی شما است. فقط به یاد داشته باشید که دوره زمانی، علایق و الگوهای هزینه در هر منطقه از جهان متفاوت است.